116 111 – co to za numer i kto może z niego skorzystać?

Numer 116 111 to całodobowy, anonimowy i bezpłatny telefon zaufania dla dzieci i młodzieży, prowadzony przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę. Skorzystać z niego może każda młoda osoba, która potrzebuje wsparcia, rozmowy o trudnych sprawach lub znalazła się w sytuacji zagrożenia życia. Poniżej znajdziesz szczegółowe informacje o tym, jak działa ta linia pomocy.

Czym dokładnie jest linia 116 111?

Pod europejskim, zharmonizowanym numerem 116 111 kryje się coś więcej niż zwykła infolinia – to bezpieczna przestrzeń pierwszego kontaktu dla młodych ludzi przeżywających kryzys. Inicjatywa Komisji Europejskiej z 2007 roku doprowadziła do powstania sieci telefonów o charakterze społecznym, obowiązujących na terenie całej Unii. W Polsce numer został uruchomiony 6 listopada 2008 roku jako piąty w Europie i od tego czasu nieprzerwanie służy pomocą.

Projekt prowadzi Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, która przez ponad 15 lat działalności odebrała około 1,5 miliona połączeń i odpowiedziała na blisko 100 000 wiadomości. Początkowo telefon działał jedynie przez 5 dni w tygodniu, w ograniczonych godzinach – od poniedziałku do piątku między 12:00 a 20:00. Obecnie, dostosowując się do potrzeb zgłaszających, linia jest czynna nieprzerwanie, oferując również kontakt przez e-mail i czat. Konsultanci podjęli już około 5000 interwencji w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia dziecka.

Łatwo zapamiętać zasady funkcjonowania numeru, określane mianem ABCD. Są to: Anonimowość – nie musisz podawać imienia, nazwiska ani miejsca zamieszkania. Bezpłatność – połączenie nic nie kosztuje, a numer nie pojawia się na rachunkach. Chęć pomocy – konsultanci są gotowi rozmawiać o każdej ważnej sprawie, bez oceniania czy moralizowania. Dyskrecja – treść rozmowy pozostaje poufna. Jeśli wyrazisz zgodę i będziesz potrzebować wsparcia w rozwiązaniu problemów, zespół podejmie odpowiednie działania.

Kim są osoby po drugiej stronie słuchawki?

Zespół obsługujący linię to grupa około 80 specjalistów – w większości pedagogów i psychologów, często z doświadczeniem psychoterapeutycznym w pracy z dziećmi i młodzieżą. Ich rolą nie jest udzielanie gotowych porad czy recept na życie, lecz wspólne analizowanie sytuacji. Razem z osobą dzwoniącą zastanawiają się, co można zrobić, by przezwyciężyć trudności, a samo nazwanie problemu i opowiedzenie o nim często przynosi ulgę.

Osoby dyżurujące przy telefonie są profesjonalnie przygotowane do pomocy psychologicznej zdalnie. Potrafią słuchać i rozumieją specyfikę nastoletnich kryzysów. Ich głównym zadaniem jest stworzenie atmosfery bezpieczeństwa, w której dziecko nie będzie bało się opowiedzieć o tym, co je dręczy. Zdarza się, że dla młodego człowieka jest to pierwsza w życiu rozmowa o swoich przeżyciach z dorosłym, który nie bagatelizuje jego problemów.

W jakich sprawach dzieci dzwonią najczęściej?

Wbrew pozorom, tematyka rozmów jest bardzo szeroka. Linia nie ma wyłącznie charakteru interwencyjnego, a konsultanci podkreślają, że można z nimi porozmawiać dosłownie o wszystkim. Do częstych tematów należą relacje rówieśnicze, przyjaźnie, pierwsze miłości, rozstania, a także kwestie związane z dojrzewaniem, seksualnością czy miesiączkowaniem.

Nie ma takiego tematu, który nie nadawałby się do rozmowy – wartością jest już samo powiedzenie o swoim kłopocie na głos.

Od kilku lat najważniejszym tematem rozmów staje się jednak zdrowie psychiczne, które pojawia się w aż 37% wszystkich kontaktów. Aż 17% rozmówców mówi o lęku i niepokoju, 14% o objawach depresji i obniżonego nastroju, 10% porusza kwestię myśli samobójczych, a 9% zmaga się z dojmującym poczuciem samotności. Oprócz tego dzwoniący opowiadają o przemocy domowej i rówieśniczej, problemach w szkole czy obawach przed dorosłością. Najczęstszą grupą wiekową szukającą kontaktu są osoby w wieku 13–15 lat.

Kontakt w chwilach kryzysu

Każdego dnia średnio 18 młodych osób mówi konsultantom o myślach lub konkretnych planach samobójczych. Nasilają się również zgłoszenia dotyczące samookaleczeń. Tylko w styczniu 2024 roku udało się odebrać 5785 kontaktów od dzieci i nastolatków, a w ciągu tego jednego miesiąca podjęto 67 interwencji bezpośrednio ratujących życie. Dla wielu z tych osób kontakt z linią 116 111 jest jedynym momentem, w którym decydują się przerwać milczenie.

Kiedy konsultant, badając ryzyko, oceni, że zdrowie lub życie rozmówcy jest poważnie zagrożone, ma obowiązek interweniować. Podjęte już próby samobójcze oraz zgłoszenia o zamiarze odebrania sobie życia to najczęstsze sytuacje wymagające natychmiastowego działania. Interwencje podejmuje się również z powodu przemocy, w tym wykorzystania seksualnego, oraz gdy dziecko pozostaje bez opieki i nie udaje się wspólnie z nim wypracować rozwiązania gwarantującego bezpieczeństwo.

Przebieg działań ratujących zdrowie lub życie

W pierwszej kolejności zespół zawsze stara się wypracować rozwiązanie razem z osobą zgłaszającą. Gdy dziecko jest gotowe do współpracy i widzi w tym sens, można wezwać pomoc bezpośrednio do niego – na przykład dzwoniąc pod numer alarmowy 112 lub kontaktując się z rodzicem czy opiekunem. Bywa też, że za zgodą zgłaszającego informowana jest szkoła lub ośrodek pomocy społecznej. Celem jest, aby interwencja była jak najmniej dotkliwa psychicznie dla osoby już znajdującej się w skrajnym kryzysie.

Niestety, zdarza się, że dziecko w stanie ogromnego lęku lub rezygnacji nie chce podać swoich danych i nie wyraża zgody na żadną pomoc. W takich sytuacjach Fundacja korzysta z porozumienia z Policją, zawartego 3 listopada 2008 roku. Konsultant niezwłocznie przekazuje informację o zagrożeniu życia do pracownika Sekcji Obsługi Całodobowej Wydziału Wywiadu Kryminalnego Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości, który dysponuje możliwościami ustalenia lokalizacji osoby potrzebującej pomocy. W samym 2023 roku liczba takich interwencji sięgnęła 883.

Jakie formy kontaktu są dostępne?

Choć nazwa „telefon zaufania” sugeruje tylko kontakt głosowy, oferta numeru 116 111 jest znacznie szersza i dostosowana do różnych potrzeb. Młode osoby często sygnalizują, że łatwiej jest im napisać niż opowiedzieć o trudnych sprawach na głos. Z tego powodu, oprócz tradycyjnej linii telefonicznej, Fundacja oferuje również pomoc przez e-mail oraz czat. Wszystkie formy pomocy są anonimowe i dyskretne.

Z pomocy mogą skorzystać także osoby z niepełnosprawnością słuchu. Nie ma dla nich bariery w kontakcie, ponieważ mogą wysłać wiadomość przez formularz na stronie internetowej. Aktualny czas oczekiwania na odpowiedź e-mailową wynosi zazwyczaj od kilku godzin do maksymalnie 2-3 dni, co jest wynikiem przy stale rosnącej liczbie zgłoszeń z całej Polski.

Wskazówki przed pierwszym połączeniem

Aby rozmowa była efektywna i bezpieczna, warto wybrać na nią odpowiednią chwilę i miejsce. Chodzi o to, by w trakcie kontaktu nie martwić się o swoją prywatność – najlepiej zadzwonić wtedy, gdy w pobliżu nie ma osób, przy których trudno mówić szczerze. Pamiętaj, że linia działa 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu, więc można znaleźć moment spokojniejszy lub taki, który po prostu jest wolny od obecności innych domowników.

Jeśli nie możesz się dodzwonić, a w słuchawce słyszysz sygnał zajętości, nie zniechęcaj się. Wszyscy konsultanci mogą w danej chwili prowadzić rozmowy ratujące życie – warto spróbować ponownie za kilkanaście minut. Alternatywą jest też skorzystanie z opcji czatu na stronie www.116111.pl, który jest czynny codziennie w godzinach 14:00–24:00, lub wysłanie anonimowej wiadomości przez formularz online.

Wsparcie, które oferujemy, nie kończy się w momencie rozłączenia połączenia – dla wielu młodych ludzi sam fakt, że ktoś ich wysłuchał bez oceniania, jest pierwszym krokiem do szukania dalszej pomocy w swoim otoczeniu.

Rola dorosłego przy pierwszym kontakcie dziecka z pomocą

Z perspektywy konsultanta pracującego na linii, reakcja najbliższego otoczenia ma fundamentalne znaczenie dla dalszego procesu zdrowienia młodej osoby. Dzieci często obawiają się, że dorośli nie uwierzą w ich problemy lub uznają je za błahe. Słowa w rodzaju „nie przesadzaj” czy „prawdziwe problemy dopiero przed tobą”, nawet wypowiedziane w dobrej wierze, mogą sprawić, że nastolatek wycofa się i już nigdy nie poprosi o pomoc. Zadaniem rodzica czy opiekuna nie jest natychmiastowe znalezienie rozwiązania, ale stworzenie przestrzeni do wysłuchania.

Jeśli dziecko decyduje się na rozmowę z konsultantem, warto uszanować tę decyzję. Czasem rodzic sam może zaproponować ten numer, widząc, że dziecku trudno z nim rozmawiać. Otwarte zakomunikowanie: „Nie musisz mówić o wszystkim mnie, spróbuj porozmawiać ze specjalistą. Martwię się o Ciebie i chcę, żebyś poczuł się lepiej” jest dojrzałym i wspierającym komunikatem, który wcale nie świadczy o zaburzonej relacji. Wręcz przeciwnie – pokazuje, że dobro dziecka jest priorytetem. Późniejsza konsultacja z psychologiem, pedagogiem czy telefonem dla rodziców i nauczycieli (800 100 100) może pomóc dorosłym w zrozumieniu tego, co przeżywa ich dziecko.

Co trzeba wiedzieć o anonimowości i kosztach?

Numer 116 111 działa w modelu całkowicie bezpłatnym – nie generuje kosztów zarówno przy połączeniach z telefonów komórkowych, jak i stacjonarnych. Co ważne dla zachowania dyskrecji, połączenie nie jest widoczne na rachunkach ani w billingach u większości operatorów. Telefon można usunąć z listy wybieranych numerów w swoim urządzeniu, jeśli jest taka potrzeba, choć sam fakt połączenia nie pozostawia śladów w dokumentacji finansowej abonenta.

Finansowanie działalności linii opiera się obecnie na wsparciu sponsorów oraz darczyńców indywidualnych i biznesowych, ponieważ Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę nie otrzymuje już stałych dotacji rządowych na ten cel. Każdy, kto chce wesprzeć funkcjonowanie telefonu, może przekazać darowiznę lub odpisać 1,5% podatku w rocznym zeznaniu PIT. Mimo wyzwań finansowych, zespół deklaruje, że nie zrezygnuje z prowadzenia linii – codziennie odbiera kilka tysięcy kontaktów i ratuje życie kilkudziesięciu osobom.